# Leerstof

> Leerstof per practicum voor Bachelor jaar 1-3: Rang & Dale, NHG-standaarden, Farmacotherapeutisch Kompas en overige bronnen.

> Leerstof per practicum, gegroepeerd per bachelorjaar. Per onderwerp: hoofdstukken Rang & Dale, NHG-standaarden, Farmacotherapeutisch Kompas en aanvullende bronnen; met links naar de FarmaKaj-samenvatting en het bijbehorende practicum.

<note>

Edities Rang & Dale wisselen per practicum (`8e`, `9e` of `10e` ed.); controleer welke editie je vakcoördinator voorschrijft.

</note>

## Bachelor jaar 1

### Pijn

[Canvas: B1 Practicum Pijn](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b1-practicum-pijn-leerstof)

- **R&D**: `8e` ed. H26 (`p.317-325`, COX-remmers + paracetamol); H42 (`p.509-527`, opiaten + paracetamol)
- **NHG**: [M106 Pijn (2018)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/pijn)
- **FK**: [Pijn](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/pijn): incl. preparaat- en groepslinks
- **Overig**: Farmacotherapie op Maat (2017, `3e` druk) H3 Stappenplan `p.61-106`: *leesstof*

Op FarmaKaj: [Pijn](/aandoeningen/pijn) · [Practicum Pijn](/opdrachten/pijn/practicum-pijn)

### Kinetiek

[Canvas: B1 Practicum Kinetiek](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b1-practicum-kinetiek-leerstof)

- **R&D**: `10e` ed. H9 Drug absorption and distribution; H10 Drug metabolism and elimination
- **Boek**: Farmacotherapie op Maat (2017, `3e` druk) H1 De basis `p.15-38`
- **FK**: [Farmacokinetiek](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/farmacologie/farmacokinetiek): *leesstof*

Op FarmaKaj: [Practicum Farmacokinetiek](/opdrachten/farmacokinetiek/practicum-farmacokinetiek)

### Endocrinologie

[Canvas: B1 Practicum Endocrinologie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b1-practicum-endocrinologie-leerstof)

- **R&D**: `10e` ed. H31 (bloedglucose / diabetes); H34 (schildklier)
- **Boek**: Farmacotherapie op Maat (2017, `3e` druk) H3 Stappenplan `p.61-106`
- **NHG**:

  - [Diabetes mellitus type 2 (2021)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/diabetes-mellitus-type-2)
  - [Schildklieraandoeningen (2013)](https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-schildklieraandoeningen)
- **FK**:

  - [Diabetes mellitus type 2](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/diabetes_mellitus_type_2)
  - [Hypothyreoïdie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/hypothyreoidie)
  - [Hyperthyreoïdie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/hyperthyreoidie)

Op FarmaKaj: [DM2](/aandoeningen/dm2/dm2) · [Hypothyreoïdie](/aandoeningen/hypothyreoidie) · [Practicum Endocrinologie](/opdrachten/endocrinologie/practicum-endocrinologie)

## Bachelor jaar 2

### Allergie en inflammatie

[Canvas: B2 Practicum Allergie en inflammatie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b2-practicum-allergie-en-inflammatie-leerstof)

- **R&D**: `9e` ed. H27 Anti-inflammatory and immunosuppressant drugs
- **NHG**:

  - [M37 Eczeem (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/eczeem)
  - [M48 Allergische en niet-allergische rinitis (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/allergische-en-niet-allergische-rinitis)
  - [Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-in-spoedeisende-situaties): alleen Algemeen & Anafylaxie
- **FK**:

  - [Allergische rinitis](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/allergische_rinitis)
  - [Constitutioneel eczeem](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/constitutioneel_eczeem)
  - Corticosteroïden: [nasaal](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/corticosteroiden__nasaal) · [cutaan](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/corticosteroiden__cutaan)
  - Antihistaminica: [systemisch](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/antihistaminica__systemisch) · [lokaal](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/antihistaminica__lokaal)

Op FarmaKaj: [Hooikoorts](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/hooikoorts) · [Constitutioneel eczeem](/aandoeningen/jeuk-eczeem/constitutioneel-eczeem) · [Practicum Allergie en inflammatie](/opdrachten/allergie-inflammatie/practicum-allergie-inflammatie)

### Astma en COPD

[Canvas: B2 Practicum Astma en COPD](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b2-practicum-astma-en-copd-leerstof)

- **R&D**: `8e` ed. H28 The respiratory system
- **NHG**:

  - [M27 Astma bij volwassenen (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-volwassenen)
  - [M24 Astma bij kinderen (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-kinderen)
  - [M26 COPD (2025)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/copd)
- **FK**:

  - [Astma](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/astma)
  - [COPD](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/copd)
  - [Orofaryngeale candidiasis](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/orofaryngeale_candidiasis)

Op FarmaKaj: [Astma bij volwassenen](/aandoeningen/astma-copd/astma-bij-volwassenen) · [Astma bij kinderen](/aandoeningen/astma-copd/astma-bij-kinderen) · [COPD](/aandoeningen/astma-copd/copd) · [Practicum Astma en COPD](/opdrachten/astma-copd/practicum-astma-copd)

### Anticonceptie en dysmenorroe

[Canvas: B2 Practicum Anticonceptie en dysmenorroe](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b2-practicum-anticonceptie-en-dysmenorroe-leerstof)

- **R&D**: `9e` ed. H35 The reproductive system: *ter verdieping*
- **NHG**:

  - [Farmacotherapeutische richtlijn Dysmenorroe](https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-dysmenorroe)
  - [Anticonceptie (2020)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/anticonceptie)
- **FK**:

  - [Anticonceptie, hormonale](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/anticonceptie__hormonale)
  - [Dysmenorroe](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/dysmenorroe)

Op FarmaKaj: [Anticonceptie](/aandoeningen/anticonceptie-dysmenoroe/anticonceptie) · [Dysmenorroe](/aandoeningen/anticonceptie-dysmenoroe/dysmenoroe) · [Practicum Anticonceptie en dysmenorroe](/opdrachten/anticonceptie-dysmenoroe/practicum-anticonceptie-dysmenoroe)

### Infectieziekten

[Canvas: B2 Practicum Infectieziekten](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b2-practicum-infectieziekten-leerstof)

- **NHG**:

  - [M05 Urineweginfecties](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urineweginfecties)
  - [M68 Bacteriële huidinfecties](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/bacteriele-huidinfecties)
  - [M78 Acuut hoesten](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten)
  - [Behandelrichtlijn Traumatische wonden en bijtwonden](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/traumatische-wonden-en-bijtwonden)
- **FK**:

  - [Cystitis](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/cystitis)
  - [Urineweginfectie met tekenen van weefselinvasie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/urineweginfectie_met_tekenen_van_weefselinvasie)
  - [Community acquired pneumonie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/community_acquired_pneumonie)
  - [Bacteriële huidinfecties](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/bacteriele_huidinfecties)

Op FarmaKaj: [Urineweginfectie](/aandoeningen/urineweginfectie) · [Cellulitis en erysipelas](/aandoeningen/bacteriele-huidinfecties/cellulitis-erysipelas) · [Wondinfectie](/aandoeningen/wondinfectie) · [Huidwond](/aandoeningen/huidwond) · [Pneumonie](/aandoeningen/luchtweginfectie-pneumonie/pneumonie) · [Practicum Infectieziekten](/opdrachten/infectieziekten/practicum-infectieziekten)

### B2 STAT

[Canvas: B2 STAT](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b2-stat)

- **Leerstof**: alle B2-practica gecombineerd
- R&D, NHG en FK volgens elk afzonderlijk practicum hierboven

## Bachelor jaar 3

### Ulcus en anemie

[Canvas: B3 Practicum Ulcus en anemie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-ulcus-en-anemie-leerstof)

- **R&D**: Flower `8e` druk (2016): H30 + H26 (alleen COX-remmers) voor ulcus; H25 voor ijzergebreksanemie
- **NHG**:

  - [M36 Maagklachten](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/maagklachten)
  - [Preventie van maagcomplicaties door geneesmiddelgebruik](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/preventie-van-maagcomplicaties-door-geneesmiddelgebruik)
  - [M76 Anemie](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/anemie)
- **FK**:

  - [Maagbescherming](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/maagbescherming)
  - [Maagklachten door NSAID's](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/maagklachten_door_gebruik_van_nsaids_en_of_andere_medicatie)
  - [Peptische ulcera met positieve H. pylori-test](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/peptische_ulcera_met_positieve_helicobacter_pylori_test)
  - [Anemie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/anemie)

Op FarmaKaj: [Dyspepsie](/aandoeningen/maagklachten/dyspepsie) · [Ulcus pepticum](/aandoeningen/maagklachten/ulcus-pepticum) · [H. pylori-eradicatie](/aandoeningen/maagklachten/h-pylori-eradicatie) · [IJzergebreksanemie](/aandoeningen/ijzergebreksanemie) · [Practicum Ulcus en anemie](/opdrachten/ulcus-anemie/practicum-ulcus-anemie)

### Bayesiaans klinisch redeneren

[Canvas: B3 Practicum Bayesiaans klinisch redeneren](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-bayesiaans-klinisch-redeneren)

- **Boek**: Fletcher & Fletcher, *Clinical Epidemiology* (`5e` ed., 2014) H8 Diagnosis
- **Overig**: Stehouwer e.a., *Interne Geneeskunde* (`15e` druk, 2018) H1 Klinische epidemiologie: *facultatief*

Op FarmaKaj: [Klinisch redeneren](/klinisch-redeneren)

### CVRM: hypertensie, DM2, hypercholesterolemie, angina pectoris

[Canvas: B3 Practicum CVRM](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-cvrm-hypertensie-dm2-hypercholesterolemie-en-angina-pectoris-leerstof)

- **R&D**: `8e` ed. H31 (bloedglucose / DM); H21 The heart (angina); H22 The vascular system (hypertensie)
- **NHG**:

  - [CVRM (2019)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement)
  - [Diabetes mellitus type 2 (2021)](https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-diabetes-mellitus-type-2-derde-herziening)
  - [Stabiele angina pectoris (2019)](https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-stabiele-angina-pectoris)

Op FarmaKaj: [Hypertensie](/aandoeningen/cvrm/hypertensie) · [DM2](/aandoeningen/dm2/dm2) · [Angina pectoris](/aandoeningen/angina-pectoris) · [Practicum CVRM](/opdrachten/cvrm/practicum-cvrm)

### Neurologie en oogheelkunde

[Canvas: B3 Practicum Neurologie en oogheelkunde](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-neurologie-en-oogheelkunde-leerstof)

- **R&D**: `8e` ed. H16 (`5-HT` / migraine); H27 (alleen COX-remmers + paracetamol); H43 (alleen opiaten + paracetamol)
- **NHG**:

  - [M19 Hoofdpijn (2021)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn)
  - [M57 Rood oog en oogtrauma (2017)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/rood-oog-en-oogtrauma)
  - [M103 Beroerte (2022)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/beroerte)
- **FK**:

  - [Migraine](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/migraine)
  - [Antibacteriële middelen, oculair](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/antibacteriele_middelen__oculair)
  - [Secundaire preventie na TIA/CVA](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/secundaire_preventie_na_een_tia_of_cva)
- **Overig**: [FMS-richtlijn herseninfarct en hersenbloeding](https://www.neurologie.nl/publiek/ziektebeelden/herseninfarct): alleen Secundaire preventie na TIA / herseninfarct

Op FarmaKaj: [Migraine](/aandoeningen/migraine) · [Conjunctivitis](/aandoeningen/conjunctivitis) · [TIA](/aandoeningen/tia-herseninfarct/tia) · [Herseninfarct](/aandoeningen/tia-herseninfarct/herseninfarct-bloeding) · [Practicum Neurologie en oogheelkunde](/opdrachten/neurologie-oogheelkunde/practicum-neurologie-oogheelkunde)

### Psychisch functioneren en cognitie

[Canvas: B3 Practicum Psychisch functioneren en cognitie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-psychisch-functioneren-en-cognitie-leerstof)

- **R&D**: `8e` ed. H47 Antidepressant drugs
- **NHG**:

  - [M77 Delier (2014)](https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-delier)
  - [Richtlijnendatabase Depressie (2024)](https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/depressie/startpagina_-_richtlijn_depressie_2024.html)
- **FK**:

  - [Depressie](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/depressie)
  - [Delier](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/delier)

Op FarmaKaj: [Depressie](/aandoeningen/depressie) · [Delier](/aandoeningen/delier) · [Practicum Depressie en delier](/opdrachten/depressie-delier/practicum-depressie-delier)

### Medicatie en nierfunctiestoornissen

[Canvas: B3 Practicum Medicatie en nierfunctiestoornissen](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-medicatie-en-nierfunctiestoornissen-leerstof)

- **Boek**: Kumar & Clark's *Clinical Medicine* `9e` ed. H20 Drugs and the kidney `p.761-762`
- **NHG**: [M109 Chronische nierschade (2018)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/chronische-nierschade)
- **Overig**:

  - [NVVC: Behandeling VTE met LMWH bij nierfunctiestoornissen](https://www.nvvc.nl)
  - [NVvR: Veilig gebruik van contrastmiddelen](https://www.radiologen.nl): Preventie PC-AKI

Op FarmaKaj: [Nierschade](/aandoeningen/nierschade)

### Polyfarmacie

[Canvas: B3 Practicum Polyfarmacie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-practicum-polyfarmacie-leerstof)

- **NHG**: [Multidisciplinaire richtlijn Polyfarmacie bij ouderen](https://richtlijnen.nhg.org/multidisciplinaire-richtlijnen/polyfarmacie-bij-ouderen): incl. `STOP-NL V2`
- **FK**: Ouderen

Op FarmaKaj: [Polyfarmacie](/aandoeningen/polyfarmacie) · [Practicum Polyfarmacie](/opdrachten/polyfarmacie/practicum-polyfarmacie)

### B3 STAT

[Canvas: B3 STAT](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-stat)

- **Boeken**: R&D per practicum; *Farmacotherapie op Maat* delen 2 en 3 + bijlagen
- **NHG**: per practicum
- **FK**: per practicum
- **Therapeutische plannen**: `26` ziektebeelden: o.a. pijn, DM2, hypertensie, depressie, polyfarmacie, nierschade

Op FarmaKaj: [SMAK en SPOMK](/opdrachten/smak-spomk)

## Bronnen

- [Canvas: Cursus 62468](https://canvas.vu.nl/courses/62468)
- [NHG-richtlijnen](https://richtlijnen.nhg.org/)
- [Farmacotherapeutisch Kompas](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/)